meslek hastalıkları

Meslek Hastalıkları, kesinlikle önlenebilir hastalıklardır.

Meslek hastalıkları, bazı iş kollarında çalışan kişilerde, işin niteliğine ya da çalışma koşullarına bağlı olarak ortaya çıkan hastalıklardır.

Topluluk halinde yaşamak, üretilen mal ve hizmetlerde uzmanlaşma doğal olarak meslekleri ve meslek hastalıklarını ortaya çıkarmış olmalıdır. Yılın birkaç günü, kendi giyeceği kumaşı dokuyan kişinin kas-iskelet-eklem sorunlarıyla karşılaşması beklenmez ama uzmanlaşan ve tüm topluluğa kumaş dokuyan insanın bir süre sonra kas-iskelet-eklem hastalıklarından acı çekmesi beklenebilir bir durumdur.

Ancak meslek hastalıklarının dikkat çeker hale gelmesi ve yazılı kayıtlara geçişi insanın bir başkası hesabına, bir başkası için çalışır hale gelmesiyledir. Örneğin, Roma ve Yunan uygarlıklarında, devasa taş blokların işlenerek yapılarda kullanıldığı çağlarda, taş ocaklarında çalıştırılan kölelerin solunum sıkıntısıyla ölmesinin dönemin hekimlerinin dikkatini çektiğini tarihe düşen kayıtlardan bilmekteyiz. Asıl ilginç olan dönemin hekimlerinin, taş ocaklarında solunan tozla, oluşan hastalığın bağlantısını kurmaları ve tarihin ilk “korunma önlemini” önermeleridir: kölelere çalıştırılırken deriden maskeler takılması.

Üretim araçlarının karmaşıklaşması, gittikçe tek elde toplanması insan emeğinin alınır satılır hale gelmesine yol açmıştır. Çalışan ve çalıştıran kavramlarının ortaya çıkmasıyla İş Hukuku normları oluşmaya başlamış ve iş kazaları, meslek hastalıkları konusu bu alanın önemli tartışmalarından biri haline gelmiştir. Dokumacıları çalıştıran ve emeklerini satın alan işverenlerin ortaya çıktığı bu dönemde işverenle yanında çalışan dokumacıların çalışma-çalıştırılma ilişkilerinden doğan karşılıklı hakları söz konusudur ve bu haklar doğal bir biçimde sağlığı bozan risklere karşı korunmayı da içine almaktadır. Bu dönem öncesinde, ve kendi hesabına çalışan dokumacının kas-iskelet-eklem rahatsızlıkları işin “doğal” sonucu olarak görülme eğilimindeyken bu dönemin başlangıç döneminde değil ama zamanla üretim araçlarına sahip olanların sorumluluğu olarak görülmüştür.

Bugün, meslek hastalıklarının “kesinlikle önlenebilir” olduğu hatırdan çıkarılmamalıdır. Doğru tespit mekanizmaları kurulmasıyla meslek hastalıklarından korunma açısından ilk adım atılmış olacaktır.

Aşağıda Meslek Hastalıkları açısından önemli tarihçe maddelenmiştir:

  • Dünyada meslek hastalıklarına bilimsel yaklaşımda bulunan ilk kişi, 16. Yüzyılda yaşayan İtalyan klinisyen Ramazzini olarak kabul edilir.
  • Ülkemizde 1865’de yayınlanan Dilaver Paşa Nizamnamesi ile madenlerdeki çalışma koşulları düzenlenmeye çalışılmıştır ancak bu tüzük uygulama alanı bulamamıştır. Bu tüzükle madenlerde çalışanların çalıştırılma sürelerinden, yaş sınırlamasına kadar dönemi için oldukça ileri düzenlemeler yapılmıştır.
  • 1930 yılında yayınlanan Umumi Hıfzısıhha Kanunu ile çalışma hayatına ilk kapsamlı yasal düzenlemeler getirilmiştir. Bu kanun meslek hastalıklarının istatistiklerinin tutulması görevini Sağlık Bakanlığı’na yüklemiştir.

Meslek Hastalıkları Listesi

A Grubu: Kimyasal Maddelerle olan Meslek Hastalıkları

  • A-1a Arsenik ve bileşikleri ( arsenikli hidrojen dışında )
  • A-1b Arsenikli hidrojen veya arsin ( AsH3)
  • A-2 Berilyum ( glüsinyum) ve bileşikleri
  • A-3a Karbonmonoksit
  • A-3b Fosgen ( karbonilklorür )
  • A-3c Hidrosiyanik asit, siyanidler ve siyan bileşikleri
  • A-5 Krom ve bileşikleri
  • A-6 Civa ve anorganik bileşikleri
  • A-7 Manganez ve bileşikleri
  • A-8a Nitrik asit
  • A-8b Nitroz gazları ( NO, NO2, N2O, N2O3, N2O5 )
  • A-8c Amonyak
  • A-9a Nikel ve nikel tuzları
  • A-9b Nikel karbonil ( Ni(CO)4)
  • A-10a Fosfor ve anorganik fosfor bileşikleri ( Beyaz fosfor, Fosforlu hidrojen ( PH3), Diğer anorganik fosfor bileşikleri ( klorlu fosfor bileşikleri), Tetra fosfor trisülfit
  • A-10b Organik fosfor bileşikleri
  • A-11a Kurşun ve kurşun tuzları
  • A-11b Organik kurşun bilesşikleri ( kurşun tetra etil, kurşun tetra metil )
  • A-12a Karbon sülfür
  • A-12b Kükürtlü hidrojen
  • A-12c Sülfürik asit
  • A-12d Kükürt dioksit
  • A-13 Talyum ve bileşikleri
  • A-14 Vanadyum ve bileşikleri
  • A-15 Halojenler
  • A-15a Klor
  • A-15b Brom
  • A-15c İyot
  • A-15d Flour
  • A-16 Alifatik ve alisiklik Hidrokarbonlar (petroleter benzinin bileşiminde bulunan petroleter, petrol benzini, kerosin, diesel yağı, fuel oil..)
  • A-17 Alifatik ve alisiklik halojenli hidrokarbonlar ( metil klorür, kloroform, karbon tetraklorür, I,I,I ve I,I,2 triklor etan, tetrakloretan, trikloretilen, perkloretilen, metan ve etanın fluorlu ve klor fluorlu türevleri, metil bromür, klor-brom metan, DDT,DDD, heksaklor, sikloheksan, aldrin, dieldrin, endrin, toxaphen, vinil klorür, tetrafluor etilen, klorıpen.. )
  • A-17 I-Doymuş alifatik halojenli hidrokarbonlar
    • a Metil klorür, metil bromür,
    • b Tetraklor etan, karbon tetra klorür
  • A-17 II -Doymamış alifatik halojenli hidrokarbonlar
    • a Triklor etilen, tetraklor etilen
  • A-17 III- Halojenli alifatik ve alisiklik ensektisitler ( DDT, Aldrin, Dieldrin..)
  • A-17 IV- Metan ve etanın klor ve fluorlu türevleri ( fluoranlar )
  • A-17 V- Sentetik maddelerin halojenli monomerleri ( vinil klorür ve kloropren )
  • A-18a Alkoller
  • A-18b Glikoller
  • A-18c Eter ve türevleri
  • A-18d Ketonlar ( aseton, bukanon, metizilobutil keton, sikloheksanon)
  • A-18e Organik esterler (ailfatik asitlerin esterleri – asetat, formiat, laktat, butirat, aromatik ve anorganik asitlerin esterleri – dimetil sülfat, metil silikat, nitrik asit esterleri – nitrogliserin)
    • I – Dimetil sülfat
    • II – metil silikat
  • A-19a Organik asitler (Formik asit, asetik asit, oksalik asit)
  • A-19b Aldehitler
  • A-20a Alifatik hidrokarbon nitro türevleri (nitrometan ve nitroetan, I-nitroetan, I-nitropropan, tetranitropropan, nitroparafinin klorlu türevleri)
  • A-20b Nitrik asit esterleri (nitroglikol, nitrogliserin)
  • A-21a Benzol ( benzen ) ve homologları ( benzol, toluol, ksilol, kumol-kümen… )
  • A-21b Naftalin ve homologları ( naftalin, metil naftalin, asetil naftalin.. )
  • A-22 Aromatik hidrokarbonların halojenli türevleri ( Klorbenzol, ortodiklorbenzol, paradiklorbenzol, heksaklorbenzol, klortoluol, benzilklorür ve benzilbromür, klornaftalin, klordifenil )
  • A-23a Fenol, tiofenol, bunların homologları ve halojenli türevleri
  • A-23 aI Fenol homologları ve halojenli türevleri ( Fenol, difenol, pentoklorfenol ve tuzları)
  • A-23 aII Naftol, homologları ve halojenli türevleri
  • A-23b Alkil, aril ve alkil-aril oksitlerle alkil-aril sülfitlerin halojenli türevleri ( etilenklorhidrin, epiklorhidrin, dikloretileter, iperit-hardal gazları )
  • A-23c Hidrokinon, oksidasyon ürünleri ve benzokinon
  • A-24 Aromatik amin ve hidrazinler, bunların halojenli, fenollü, nitro veya sülfo türevleri ( anilin, anilinin nitro veya nitroso türevleri, fenilendiamin, difenilamin, benzidin, naftilamin, aromatik hidrazin türevleri, fenil hidrazin.. )
  • A-25 Aromatik hidrokarbonların ve fenollerin nitro türevleri ( benzol, toluol, ksilol, ve fenolün nitro türevleri); nitrotoluol, dinitrobenzol, klornitrobenzol, dinitrofenol )

B grubu: Mesleki deri hastalıkları

  • B-1 Deri kanserleri ve prekanseröz deri hastalıkları (kurum, zift, katran, asfalt, antrasen, mineral yağlar, parafin ve benzeri maddelerle)
  • B-2 Kanserleşmeyen cilt hastalıkları

C grubu: Pnömokonyoz ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıkları

  • C-1a Silikoz ve silikotüberküloz
  • C-1b Asbestoz
  • C-1c Silikatoz
  • C-1d Sideroz
  • C-2 Alüminyum ve bileşikleri
  • C-3 Sert metallerin tozları
  • C-4 Thomas Cürüfu
  • C-5 Mesleki bronşial astma
  • C-6 Bisinoz

D Grubu: Mesleki Bulaşıcı Hastalıklar

  • D-1 Helminthiasis: Ankilostomiasis, nekatoriasis
  • D-2 Tropik hastalıklar: Malarya, amöbiasis, sarı humma, veba, rekürrent ateş, dank, leishmanyoz, frambosie, lepra, lekeli humma, riketsiyöz
  • D-3 Hayvanlardan insana bulaşan hastalıklar: Bruselloz, tetanoz, şarbon, salmonella enfeksiyonları, Weil hastalığı, kuduz, ornithozlar, psittakoz, rekürent ateş, şap hastalığı, çiçek, Q Humması, lekeli humma, ekinokok humması, ruam, bovin tipi tüberküloz
  • D-4 Viral Hepatit, tüberküloz

E grubu: Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları

  • E-1 İyonlayıcı hastalıklarla olan hastalıklar
    • 1 Elektromanyetik ışınlar (röntgen, gama…)
    • 2 Korpüsküler ışınlar (alfa, beta, nötron ve protonlar), laser ışınları
  • E-2 Enfraruj ışınları ile katarakt
  • E-3 Gürültü sonucu işitme kaybı
  • E-4 Hava basıncındaki ani değişimlerle olan hastalıklar
  • E-5 Titreşim sonucu kemik-eklem sorunları ve anjionörotik bozukluklar
  • E-6a Sürekli lokal baskı sonucu artiküler bursaların hastalıkları
  • E-6b Aşırı yüklenme sonucu veter, veter kılıfı ve periost hastalıkları
    • A-Tendosinovit,
    • B-Periostit
  • E-6c Maden ocağı ve benzeri işyerlerindeki meniskus zararları
  • E-6d Fazla zorlama sonucu vertebra prosessuslarının yırtılması
  • E-6e Sürekli lokal baskı sonucu sinir felçleri ( genellikle yüzeysel seyreden motor sinirlerde )
  • E-6f Kas krampları
  • E-7 Maden işçileri nistagmusu

Türkiye’deki meslek hastalıklarının %86’sı sırasıyla kömür madenciliği, nakil aracı imalatı, makine imalat ve tamiratı, ecza ve kimyevi maddeler imalatı, elektrik makineleri ve imalatı iş kollarında oluşmaktadır. Bu iş kollarında en çok manganez, civa ve fosfor kullanılmaktadır.

 

Kaynaklar:

1. Ankara Meslek Hastalıkları Hastanesi
2.http://www.pitt.edu/~super1/lecture/lec12061/008.htm