İNFOBİK
1 ) Ulusal Egemenlik AşamalarıHalkın kendi yönetimini kendisi belirlemesine ulusal egemenlik denir. Ulusal egemenlik farklı kavramlarlada ifade edilebilir. Bunlar : İrade-i Milliye, Cumhuriyetçilik, Hakimiyet-i Milliye ve Ulusun azim ve kararıdır.
Ulusal Egemenlik Aşamaları Şöyledir
A ) Amasya Genelgesi : Ulusal egemenlikten ilk defa ” Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” maddesiyle bahsedilmiştir.
B ) Erzurum Kongresi : Ulusal egemenliğin kesin olarak gerçekleşeceği ” Kuvay-ı Milliye’yi etkin İrade-i Milliye’yi hakim kılmak esastır ” maddesiyle söylenmiştir.
C ) Sivas Kongresi : Bu kongrede ki kararlar ulusal niteliktedir. Bu kararları yurdun her sancağından seçilen üç delegenin oyuyla alınmıştır. Bu delegeleri seçen ise halkın kurmuş olduğu ulusal örgütlerdir.
D ) TBMM’nin Açılışı : Ulusal egemenlik fiilen gerçekleşmiştir.
E ) Teşkilat-ı Esasiye : İlk anayasamız ” Hakimiyet kayıtsız, şartsız milletindir ” sözü ile bu anayasa ulusal egemenliği belirtmiştir.
F ) Saltanatın Kaldırılması : 1 Kasım 1922 yılında ulusal egemenliğin karşısındaki önemli bir engel ortadan kaldırılımıştır.
H ) Cumhuriyetin İlanı : 29 Ekim 1923 yılında devletin rejiminin ismi konuldu. En önemli ulusal egemenlik aşamasıdır.
I ) Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaletinin Kaldırılması ( 3 Mart 1924 ) : Anlamı Genel Harp İşleri Bakanlığıdır. Bu kurumun başındaki kişi bir askerdir. Bu kişi asker sıfatıyla devletin yürütme organı içinde de bulunuyordu.
Ulusal egemenlikte bir askerin devletin yürütme organı içinde bulunması rejim ile çelişmekteydi. Bu yönüyle bu ınkılapta ulusal egemenlik aşaması içerisindedir.
İ ) Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri : Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruluşu ( 1923 ) , Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruluşu ( 1930 ) çoğulculuğu sağlamasından dolayı ulusal egemenlik aşamasıdır.
K ) Kadınlara Seçme ve Seçilme Hakkının Verilmesi : Belediye ( 1930 ), Muhtarlık ( 1933 ) ve Vekillik seçimlerine katılma hakkı ise ( 1934 ) yılında verilmiştir.
L ) 1937 yılında bütün Atatürk ilkeleri anayasaya girmiştir.
M ) Seçim sisteminde yapılan değişiklik ile 1946 yılında tek dereceli sisteme geçildi. 1948 yılında yapılan değişiklik ile gizli oy açık sayım sistemi getirilmiştir.
Not : Gizli oy açık sayım sistemi 1950 seçimlerinde uygulanmıştır.
2 ) Laikleşme Aşamaları
A ) Saltanatın Kaldırılması ( 1 Kasım 1922 ) : Hem halife hem de Padişahlık yetkilerine sahip olan 6. Mehmet Vahdettin’in siyasi yetkilerine son verilmiştir. Böylece Vahdettin sadece halife olarak kalmıştır. Bunun sonucunda dini yetkiler Vahdettin’e siyasi yetkiler TBMM’ye geçerek din ve devlet işleri ayrılmış oldu.
B ) Halifeliğin Kaldırılması ( 3 Mart 1924 ) : 17 Kasım 1922 yılında Halife Vahdettin Malta’ya gitmiştir. Bunun üzerine TBMM Abdulmecid Efendiyi Halife ilan etmiştir ( 18 Kasım ). Abdulmecid Efendi bu dini yetkilerle kendisine tanınmış olan hakları aşıp lider gibi davranmaya başlaması üzerine halifeliğe son verildi.
Not : Siyasal alanda yapılmış en önemli Laiklik aşamasıdır.
C ) Şerriye Ve Evkaf Vekaletinin Kaldırlıması ( 3 Mart 1924 ) : Şeriyye vekaleti çıkarılan kanunların dine uygun olup olmadığına karar verirdi.
Evkaf vekaleti ise tüm vakıfların bağlı olduğu bakanlıktı. Bu bakanlık bu vakıflar vasıtasıyla bütün dini kurumları yönetebiliyorlardı. Bu kurumların kaldırılması siyasal alanda yapılan bir laikleşmedir.
D ) Tevhid-i Tedrisat Kanunu ( 3 Mart 1924 ) : Medreseler kapatılıp eğitim öğretim birleştirilmiştir. Bu eğitim alanında yapılan laikleşmedir.
E ) Tekke Ve Zaviyelerin Kapatılması ( 1925 ) : Toplumsal alanda yapılan bir laikleşmedir.
F ) Kılık , Kıyafet ve Şapka İnkılabı ( 1925 ) : Toplumsal alanda yapılmış bir laikleşme aşamasıdır.
G ) Medeni Kanunun Kabulü (1926 ) : Dini hukuk kuralları yerine çağdaş ve akılcı hukuk kuralları getirdiği için hukuk alanında yapılmış bir laikleşme aşamasıdır.
H ) 1928 yılında anayasadan ” Devletin dini İslamdır” maddesi ve Vallahi adlı miletvekili ile Cumhurbaşkanı yemini çıkartıldı.Anayasa alanında yapılmış bir laikleşme aşamasıdır.
I ) 1934 Giysi Kanunu : Din ve mezhep mensuplarının mabetler dışında dini kıyafetlerle dolaşmasının yasaklanması. Toplumsal alanda yapılan bir laikleşme aşamasıdır.
İ ) 1935 Hafta sonu Tatilinin Cuma’dan Pazara alınışı.Buda toplumsal alanda yapılmış bir laikleşme aşamasıdır.
J ) 1937 laikliğin anayasaya girişi.Anayasal alanda yapılan bir laikleşmedir.
Not : İnkılaplar en çok Laikleşme alanında yapılmıştır.
İlginizi çekebilecek yazılar:
Yazıyı beğendiysen, paylaş...
[...] Atatürk ilke ve inkılapları bölüm 1 yazımda Ulusal egemenlik ve Laiklik hakkındaki ön bilgilerden sonra şimdi Kpss’de İnkılap tarih kapsamında olan ve en çok soru çıkan en önemli konusunu anlatacağım.İlk önce İnkılap alan ilişkisini vereceğim. [...]