İNFOBİK
Coğrafya nedir?
Yeryüzünde görülen doğal, beşeri ve ekonomik olayların oluşumlarını, nedenlerini,sonuçlarını vr bu olaylarla insanların karşılıklı etkileşimlerini nedensellik, ilgi ve dağılış ilkelerine göre neden sonuç ilişkisi içerisinde inceleyen bilim dalıdır.
Coğrafi konum nedir?
Herhangi bir ülkenin yer yuvarlağı üzerinde bulunduğu yer ile bu ülkenin diğer ülkelere, denizlere, önemli ticaret yollarına göre durumuna coğrafi konum denilmektedir.
Coğrafi konum ikiye ayrılır:
- Özel konum
- Matematik konum
Özel konum
Bir yerin kıtalara, denizlere, boğazlara, ticaret yollarına, çeşitli yerşekillerine, diğer ülkelere, geçitlere, yer alrı zenginliklerine vs. göre konumuna denir.
Özel konum etkileri:Ulaşım, ekonomik yapı, endüstri, nüfus, bitki örtüsü, tarım faaliyetleri, hayvancılık, iklim, yerleşme üzerinde etkileri vardır.
Not: Türkiye’de Doğu-Batı doğrultusunda meydana gelen tüm değişiklikler ( yerel saat hariç ) özel konuma bağlıdır.
Matematik konum
Bir ülkenin başlangıç meridyenine ve ekvatora göre konumuna matematik konum denir.
Paralel nedir?
Paralel-Meridyen
Ekvatordan kutuplara doğru, ekvatora paralel ve birer derece aralıklarla geçirilen dairelere paralel denir.
Paralellerin özellikleri:
- Çember şeklindedirler.
- Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları Dünya geoit şeklinde olduğu için kısalır.
- Bir derecelik aralıklarla çizilirler.
- En büyük paralel ekvator en küçük ise nokta halinde bulunan kutup noktalarıdır.
- 180 paralel dairesi vardır.90′ı kuzeyde 90′ı güneydedir.
- Başlangıç paraleli ekvatordur.
- Ardışık iki paralel arası kuş uçuşu mesafe 111 km’dir.
- Paralel daireleri doğu-batı yönünde uzanır.
Enlem nedir?
Pararlel çemberlerinin başalangıç paraleline ( Ekvator )olan uzaklığının açı cinsinden değerine enlem denir.
Alçak enlemler:Ekvator ile 30 enlemler arasında kalan enlemlere denir.
Orta enlemler: 30 ile 60 enlemler arasında kalan enlemlere denir.
Yüksek enlemler:60 ile kutup noktası arasında kalan enlemlere denir.
Enlemin etkileri:
- Dünyanın dönüş hızı enleme bağlı olarak değişir. Çizgisel hız en fazla Ekvator’da kutuplara doğru gidildikçe azalmaktadır.
- Güneş ışınlarının düşme açısı, sıcaklıklar ve iklim özellikleri enleme göre değişir. Buna bağlı olarak:
Bitki örtüsü
Toprak yapısı
Hayvan türleri
Tarım ürünleri
Akarsu rejimlerinde değişiklik gösterir
Kuzeye doğru gidildikçe orman üst sınırı ve kalıcı kar sınırı düşer.
Not: Bir enlem üzerine yer alan iki noktalar Güneş ışınlarını yıl boyunca aynı açı ile alırlar.
- Atmosferin kalınlığı enleme göre değişir.
- Ekvatordan kutuplara gidildikçe yer çekimi artar.
- Gece-gündüz süreleri enleme göre değişir.
Not: Aynı enlem üzerinde yer alan bütün noktalarda gece-gündüz süreleri aynıdır.
- Deniz ve okyanusların sıcaklık ve tuzluluğu kutuplara gidildikçe artar.
- Cisimlerin gölge boyları ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe artar.
- Kyk güneyden Gyk kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırır.
- Yerleşme özellikleri yaşam tarzları enleme göre değişir.
Not:Yerel saat ve yer altı kaynakları dışında Dünyadaki hemen hemen herşeye etki eder.
Not: Enlemin etkileri Türkiye’de kuzey-güney doğrultusunda en geniş alana sahip olan Ege ve Doğu Anadolu Bölegesi’nde görülür.
Meridyen nedir?
Kutup noktaları arasında uzanan, ekvator ve paralelleri dik olarak kesen yaylara meridyen denilmektedir. Meridyen daireleri arasında birer dercelik açılar vardır.
Meridyenlerin özellikleri:
- Başlangıç meridyeni İngiltere’nin başkentindeki Greenwich istasyonundan geçer.
- 180′i doğuda 180′i batıda olmak üzere 360 meridyen vardır.
- Meridyen dereceleri Greenwich’ten doğuya ve batıya gidildikçe büyür.
- Ekvator üzerinde iki meridyen arası uzaklık 111 km’dir. Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe bu uzaklık artar.
- Aynı meridyen üzerindeki noktaların yerel saatleri aynıdır.
- Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı 4 dakikadır.
Boylam nedir?
Dünya üzerindeki bir noktanın başlangıç meridyenine olan uzaklığının açı cinsinden değerine boylam denir.
Boylamın etkileri:
- Konum belirlenmesinde yardımcı olur.
- Yerel saat farkını oluşturur.
Not: Aynı meridyen üzerindeki iki noktanınyerel saatleri aynıdır.Fakat bu meridyen üzerindeki Güneş Ekinoks günleri hariç aynı anda doğmaz ve batmaz
TÜRKİYE’NİN ÖZEL KONUMUNUN SONUÇLARI
- Üç tarafı denizlerle çevrilidir. Bunun sonucunda iklim çeşitliliği, bitki örtüsü, tarım ürünleri, turizm faaliyetleri çeşitlenmiştir.
- Istanbul ve Çanakkale Boğazı’nın Türkiye topraklarında bulunması özel konumdur. Bu durum ülkemizin stratejik öenmini artırır. Ayrıca bu boğazlardan geçen gemilerden alınan geçiş ücretide ülkemizin ekonomisine katkı yapar.
- Asya, Avrupa ve Afrika’nın birbirine en yakın yerde bulunması sonucunda taşımacılık ve transit ticareti geliştirmiştir.
- Zengin petrol rezervlerine sahip ve sanayisi gelişmiş ülkeler arasında yer alması petrol boru hatlarının ülkemizden geçmesine neden olmuş. Bunun sayesinde ülkemiz bu hatlardan kira ücreti alır.
- Yüzey şekillerinin engebeli olması aynı anda birden fazla mevsim özelliklerinin yaşanmasına neden olmuştur. Buda turizm ve tarım ürünlerinin çeşitliliğini artırmıştır.
Not: Iğdır’da pamuk, Rize’de turunçgiller yetiştirlmesi özel konumun etkisine örnek olarak gösterilebilir.
- Çeşitli kültürlerin kurulduğu ve Dünya’nın en eski kültür hazinelerine sahiptir.
- Zengin yeraltı kaynaklarına sahiptir.
- Türkiye’nin ortalam yüksekliği fazladır. (yaklaşık 1132 m)
TÜRKİYE’NİN MATEMATİK KONUMU VE SONUÇLARI
Türkiyenin Matematik Konumu
Türkiye 36-42 Kuzey paralelleri ile 26-45 Doğu meridyenleri arasında yer alır.
Türkiye 36-42 paralelleri arasında olduğu için:
- En sıcak ayları 6-7-8′inci ayları en soğuk aylar ise 12-1-2′dir.
- Güneş ışınlarının geliş açısı güneyden kuzeye doğru azalır. Bunun sonucunda:
Sıcaklıklar güneyden kuzeye doğru azalır.
Gölge boyları güneyden kuzeye uzar.
Deniz suyu sıcaklığı ve tuzluluğu güneyden kuzeye azalır.
Gece-gündüz süreleri arasındaki fark artar.
- Türkiye’de kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken güneyden esen rüzgarlar sıcaklığıartırır.
- Orta kuşakta yer alır. Bunun sonucunda :
Güneş ışınları hiçbir zaman dik gelmez.
4 mevsim belirgin olarak görülür.
Kışın cephe yağışları görülür.
Gölge yönü daima kuzeydir.
Cisimlerin gölge boyu hiçbir zaman sıfır olmaz.
- Dağların güney yamaçları daha sıcaktır.
Türkiye 26-45 meridyenleri arasında olduğu için:
- Türkiye’nin doğusu ve batısı arasında 76 dakikalık zaman farkı vardır. (45-26=19×4=76 )
- 2. ve 3. saat dilimlerini kulllanır.
- Başlangıç meridyeninin doğusundadır.
- Aynı anda bir ortak saat kullanılır.
Türkiye’nin kuzey yarım kürede yer aldığının göstergeleri:
- Karadeniz bölgesindearalık ayında,gündüz süresinin İç Anadolu bölgesi nden daha kısaolması
- Marmara Bölgesi’ninyıl boyunca güneş ışınlarınıEge Bölgesi’nden daha eğik açıyla alması.
- TorosDağları’nın güneye bakan yamaçlarınınkuzey yamaçlarından daha sıcak olması
- Coğrafi bölgelerin tümündekuzey sektörlü rüzgarların sıcaklığı düşürmesi,güney sektörlü rüzgarların sıcaklığı düşürmesi
- Güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklığın azalması
- Güneyden kuzeye gidildikçe öğle vakti gölge boyunun uzaması
- Güneyden kuzeye gidildikçe kalıcı kar sınırının düşmesi
- Güneyden kuzeye gidildikçe çizgisel hızın azalması
- Güneyden kuzeye gidildikçe yerçekiminin artması
- Güneyden kuzeye gidildikçe meridyen yaylarının birbirine yaklaşması
- Güneyden kuzeye gidildikçe denizlerin tuzluluk oranının azalması
- Dağların güneye bakan yamaçlarının kuzeye bakn yamaçlarından daha sıcak olması
- Güneyden kuzeye gidildikçe gece gündüz süre farkının artması
- En uzun gecenin ve en kısa gecenin,21 Haziran en uzun gecenin ve en kısa gündüzün 21 Aralık olması
- Yaz başlangıç tarihinin 21 Haziran,kış başlangıç tarihinin 21 Aralık,sonbahar başlangıç tarihinin 23 Eylül,ilkbahar başlangıç tarihinin 21 Mart olması
- Enlem derecelerinin kuzeye gidildikçe artması
- Orman üst sınırının kuzeye gidildikçe düşmesi
- Yerleşmelerin daha çok dağların güney eteklerinde yer almas
- Kuzeye doğru gidildikçe parelel çaplarının küçülmesi
- Güneyden kuzeye doğru gidildikçe güneşin doğuş ve batış süresinin uzaması
- Kuzeye doğru gidildikçe deniz suyu sıcaklığının düşmesi
- Kalıcı kar sınırının dağların kuzeye bakan yamaçlarında daha düşük olması
İlginizi çekebilecek yazılar:
Yazıyı beğendiysen, paylaş...
