İNFOBİK
19.yy’da Dünyayı etkileyen iki önemli gelişme Osmanlı Devleti’ni olumsuz etkilemiştir. Bu gelişmeler:
1) Fransız İhtilali: Osmanlı Devleti’nde azınlıkların ayrılıkçı taleplerle ayaklanmalarına sebep olmuştur. Bu durum devletin dağılma dönemine girmesine neden olan etkenlerden biri olmuştur.
2) Sanayi inkılabı: İnsan gücünün yerini makinelerin alması ile başlayan ve 19.yy’da ekonomik gelişmelerin temelini oluşturan en önemli gelişmedir. İlk kez İngiltere’de çıkmıştır. Kısa sürede Avrupa’ya yayılmıştır. Sanayi inkılabı ile sanayileşen ülkelerin üretimleri arttı. Buna paralel olarak hammade ve pazar arayışları başladı. Bunların sonucundada sömürgecilik faaliyetleri hız kazandı.
Osmanlı Devleti sanayi inkılabını gerçekleştiremediği için büyük devletlerin pazarı haline geldi. Osmanlı Devleti’nin birçok devlete verdiği kapitülasyonlar Osmanlı’da yerli üretiminin çökmesine sebep oldu. Böylece Osmanlı ekonomik bağımsızlığını kaybetmiş oldu. Bu durum Osmanlı Devleti’nin siyasi gücünüde olumsuz etkilemiş oldu.
19 .YY . SİYASİ GELİŞMELER
-
TARİH GELİŞME 1804 Sırp isyanı (Osmalıya karşı ilk isyan eden topluluktur.). 1806 Osmalı-Rusya Savaşı —> 1812 Bükreş ant. (Sırplara ayrıcalık verildi). 1821 Yunan isyanı. 1827 Navarin Baskını (Osmanlı donanması İngiltere,Fransa ve Rusya’ya ait donanmalar tarafından yakıldı. 1828-1829 Osmalı-Rusya Savaşı —> 1829 Edirne Ant. ( Yunanistan’a bağımsızlık verildi). 1831 Mehmet Ali Paşa isyanı —> Mısır sorunu 1833 Kütahya Ant. —> Mısır sorunu geçici olarak çözüldü. 1833 Hünkar İskelesi Ant. —> Osmanlı- Rusya ( Boğazlar ilk kez uluslararası sorun haline geldi). 1838 Balta Liman Ant. —> İngiltere- Osmanlı 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi. 1853 Sinop Baskını —> Osmanlı donanması Rus donanması tarafından yakıldı. 1877-1878 Osmanlı- Rusya Savaşı (93 Harbi) —> Ayestefenos (Yeşilköy ) Ant. uygulanmamıştır. Yerine 1878 Berlin Ant. Imzalanarak yürürlüğe girmiştir. 1897 Osmanlı – Yunan Savaşı ( Dömeke Meydan Muharebesi) —> Osmalı Devleti’nin kazandığı son meydan savaşıdır.
3.SELİM’DEN İTİBAREN TÜRK İNKILABINI HAZIRLAYAN ETKENLER
3. Selim
3. SELİM DÖNEMİ (1789-1807)
Osmanlı Devlet’inde ıslahatların belli bir program dahilinde yapıldığı ilk dönemdir. Bu dönemde hazırlanan ıslahat programlarına “Nizam-ı Cedit”(Yeni düzen) adıyla uygulamaya konulmuştur.
Bu programa göre;
- 1793′te “Nizam-ı Cedit ocağı” adı verilen yeni bir ordu kurulmuştur. Bu ordunun eğitimini için ise Fransadan uzmanlar getirilmiştir.
- Yeni kurulan ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için “İrad-ı Cedit” adı verilen hazine oluşturulmuştur.
- Bu dönemde ilk defa Avrupa’ya sürekli elçilikler açılmıştır. (Sebebi Avrupa’daki gelişmeleri yakından takip edebilmektir.)
- Bu dönemde Levent çiftliği ve Selimiye kışlası yaptırılmıştır.
- 1795′te ordunun subay ihtiyacını karşılamak amacıyla Mühendishane-i Berr-i Hümayun adlı teknik okul açılmıştır.
- Yerli ürünlerin kullanımı teşvik edildi.
- İlk kez yabacı dil eğitimi bu dönemde başlamıştır. Dönemin devletin resmi yabancı dili Fransızca kabul edildi.
- Vüzera (Vezirler) Kanunnamesi çıkarılarak vezirlerin nitelikleri , sayıları ve görev süreleri yeniden düzenlendi.
NOT: 3.Selim tarafından uygulanan ıslahatlar yeniçeriler ve ilmiye sınıflarının mensupları tarafından tepkiyle karşılanmıştır.1807′de çıkan Kabakçı Mustafa isyanı sırasında 3.Selim tahttan indirilmiştir. Osmanlı tarihinde öldürülen ikinci osmanlı padişahıdır.
2. Mahmut
2.MAHMUT DÖNEMİ (1808-1839)
Bu dönemde 2. Mahmut tarafından yapılan birçok ıslahatlar görülmektedir. 2.Mahmut 3.Selim döneminde yapılan fakat 3.Selim’in öldürülmesiyle yarım kalan ıslahatları geliştirerek devam ettirdi.
SENED-İ İTTİFAK (1808)
Padişah 2.Mahmut iktidara geldikten sonra yönetimde etkili olan Alemdar Mustafa Paşa ile Ayanlar arasında yapılan antlaşmadır. Bu antlaşmanın amacı ayanların merkezi otoriteye bağlılıklarını sağlamaktır. Bu antlaşma ile;
- Ayanlar padişah tarafından bir güç olarak tanındı.
- Ayanlar padişaha karşı çıkabilcek ayaklanmaları bastırmayı ve padişahın otoritesini desteklemeyi kabul etmiştir.
- Bu Antlaşma ile ilk defa padişah kendinden başka bir gücün varlığının kabul etmiş oldu.
- Padişah keyfi vergi koyamayacak ve vergiler adil bir şekilde toplanacaktır.
İlk kez bu antlaşma ile padişahın yetkileri sınırlandırılmıştır.
NOT: Osmalı Devleti’nde Sened-i ittifak İngiltere’de demokrasiye ilk adım olarak kabul edilen Magna Carta (Büyük Şart 1215) ile benzerlik gösterir.
2. MAHMUT DÖNEMİNDE YAPILAN ISLAHATLAR
2. Mahmut Döneminde Yapılan Islahatlar
BALTA LİMANI ANTLAŞMASI (1838)
Padişah 2. Mahmut döneminde Osmalı Devleti ile İngiltere arasında İsatnbul’da imzalanan ticaret antlaşmasıdır.
Antlaşmanın nedenleri;
- İngilterenin sanayi inkılabı ile sanayisini gelişmesi ve bu sanayiye hammadde ve pazar arayışı içinde olması.
- Osmalı Devleti’nin Mısır sorunu ile uğraşması (Mehmet Ali Paşa İsaynı).
- Osmanlı Devleti’nin Mısır sorununda İngilterenin desteğini almak istemesi.
Antlaşmanın şartları;
- Yerli tüccarlardan %12 oranında alınan verginin İngiliz tüccarlardan %5 olarak alınması kararlaştırlıdı.
- Yerli tüccarlar iç gümrük vergisi öderken İngiliz tüccarlar bu vergiden muaf tutulmuştur.
Sonuçları;
- Bu antlaşma Osmalı ekonomisini çok olumsuz etkilemiştir.
- Bu antlaşma ile Osmalı pazarları önce İngiltere’ye daha sonra tüm Avrupa’lı devletelere açık duruma gelmiştir.
- Yerli tüccar yabancı tüccarla rekabet edemeyerek iflas etmişlerdir. Bunun sonucunda binlerce kişi işsiz kalmıştır.
- Osmalı Devleti’nin dış ticaret dengesi bozulmuştur.
- Yabancı devletler Osmanlı iç pazarını denetimi altına almıştır.
NOT: Bu antlaşma her zaman yürürlükte kalacaktı.
Tanzimat Fermanının Okunuşu
TANZİMAT DÖNEMİ (1839-1876)
Osmanlı Devleti’nde Tanzimat Fermanının ilanından 1.Meşrutiyete kadar geçen döneme Tanzimat Dönemi denilmektedir. Bu dönemde batılılaşma hareketleri hız kazanmıştır.
TANZİMAT FERMANI (GÜLHANE HATT-I HÜMAYUN) ( 3 KASIM 1839)
Hazırlayan padişah 1.Abdülmecit’tir. 3 Kasım 1839′da Gülhane parkında Musata Reşit Paşa’nın okuduğu Hatt-ı Hümayun ile ilan edilmiştir.
TANZİMAT FERMANI’NIN İLAN SEBEPLERİ
- İmparatorluğu dağılmaktan kurtararak devamını sağlamak.
- Avrupalı devletlerin içi işlerimize karışmasını engellemek.
- Demokratik bir yapı oluşturmak.
- Mısır ve Boğazlar konusunda Avrupalı devletlerin desteğini kazanmak.
TANZİMAT FERMANI’NIN İLKELERİ
- Toplumdaki tüm kişilerin ırz, namus ve mal güvenliğini sağlamak.
- Vergi sistemi yeniden düzenlenerek, herkesin gelirine göre eşit vergi alınacak.
- Askere alma ve bırakma sağlam esaslara bağlanılacak.
- Osmanlı Devlet’inde yaşayan herkes yasalar önünde eşit sayılacak.
- Mahkemelerde duruşmalar halka açık olacak ve kimse yargılanmadan cezalandırlmayacak.
- Herkese özel mülkiyet ve miras hakkı tanınacak.
- Müsadere uygulaması kaldırılacak. (Müsadere; ölen kişinin mallarına devlet tarafından el koyulması.)
- Rüşvet ve iltimas kaldırılacak.
BU FERMANIN ÖNEMİ
İlk defa padişah kendi üzerinde bir yasa gücünün varlığını kabul etmiştir. Osmalı tarihinde anayasacılığa ve demokrasiye geçişin ilk aşamasıdır.
TANZİMAT FERMANI’NIN GETİRDİĞİ YENİLİKLER
A) ABDÜLMECİT DÖNEMİNDE YAPILAN ISLAHATLAR (1839-1861)
- Avrupa hukukundan yaralanarak yeni kanunlar çıkarıldı.
- Iltizam usulü kaldırılarak vergiler devlet memurları tarafından toplanacaktır.
- İlk kağıt para bastırılmıştır.
- Askerlik vatan görevi haline getirilmiştir.
- Ilk dış borç bu dönemde alınmıştır. (İngiltere)
- İl genel meclisleri kuruldu.
- Darül Muallimin (Öğretmen Okulu) ve Mülkiye mektebi açıldı.
- Arazi kanunu cıkartıldı. (Özel mülkiyet yaygınlaştılmış oldu).
- Ilk demir yolları yapıldı. (İlk demiryolu İzmir-Aydın arası).
- Kız öğrenciler için rüştiyeler açıldı.
- Denizyolu işletmesi kuruldu.(Şirket-i Hayriye) (1851).
- Batı etkisiyle Nizamiye mahkemleri kuruldu.
- 1857′de ilk eğitim bakanlığı kuruldu.(Maarif-i Umumiye.Nezareti)
- 1847′de ilk Osmanlı bankası açıldı.(İstanbul’da Bank-ı Dersaadet).
- Askeri liseler açıldı.
B) ABDÜLAZİZ DÖNEMİNDE YAPILAN ISLAHATLAR (1861-1876)
- Şura-yı Devlet ( Danıştay ) kuruldu.
- Galatasaray lisesi (Mekteb-i Sultani) açıldı.
- Ahmet Cevdet Paşa tarafından hazırlanan “Mecelle” adı verilen medeni kanun hazırlandı.
- Avrupa’yı ziyaret eden ilk padişahtır.
- Divan-ı Mühasebat (Sayıştay) kuruldu.
- 1863′te Ziraat bankası kuruldu.( Memleket sandıkları adıyla).
- Eyaletler kaldırılarak ülke, vilayet, liva, kaza ve köy olarak idari bölümlere ayrıldı.
TANZİMAT DÖNEMİ MECLİSLERİ
Tanzimat Dönemi Meclisleri
ISLAHAT FERMANI (1856)
Uygulanmasındaki etkenler:
Osmalı Devleti ile Rusya arasında yapılan Kırım Savaşı (1854-1856) sırasında İngiltere ve Fransa Osmanlı Devleti’ne yardım ederek savaşı Osmanlı Devleti’nin kazanmasını sağladılar. Bu savaştan sonra imzalanan Paris Antlaşmasından önce Osmanlı Devleti yapılacak olan barış antlaşmasını kendi lehine kararlar alınması ve batılı devletlerin iç işlerimize karışmasını engellemek için ilan etmiştir.
NOT: Bu fermanda yalnızca Osmanlı Devleti’nde yaşayan gayrimüslimlere yeni haklar verilmiştir.
Islahat fermanının azınlıklara kazandırdığı haklar:
- Bedel karşılğı askere alınmayacaklar.
- Azınlıklar devlet memuru olabileceklerdi.
- İşkence, dayak ve angarya kaldırılacak.
- Vergi ve adalet önünde Müslümanlarla eşit tutulacaklar.
- Gayrimüslimler için küçük düşürücü ve hakaret içeren iafadeler kullanılmayacak.
- İnanç ve eğitim özgürlüğü tanınacak.
- Avrupalı devletlerin yurttaşlarına mülkiyet hakkı tanınacak ( Bu madde ile yabancı yatırımcıların Osmanlı ülkesine yatırım yapıp etkinliklerini artırmalarına ortam hazırlamıştır.).
- Rüşvet ve iltimas kaldırılacak.
- Mahkemelerde herkes kendi inacına göre yemin edebilecek.
- Herkes banka ve şirket kurabilecek.
ÖNEMİ: Islahat fermanı yabancıların hazırladığı Osmanlıların uyguladığı bir programdır. Müslüman-Türk tebaaya hiçbir yenilik kazandırmamıştır. Bu ferman ile azınlıkların ayrılıkçı taleplerinin önüne geçmek istemiş ama başaramamıştır. Üstelik batılı devletlerin Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışmaya devam etmesini sağlamıştır.
İlginizi çekebilecek yazılar:
Yazıyı beğendiysen, paylaş...
süper olmuş teşekkür ederim :=)
ben teşekkür ederim yardımcı olabildiysem ne mutlu bana iyi çalışmalar dilerim..
ite cok güzelde snasıl kopyalıycaz yaa??