18.yy Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi

GERİLEME DÖNEMİ (1699-1792)

Osmanlı Devleti’nde Karlofça Antlaşması’ndan Yaş Antlaşması’na kadar geçen döneme “Gerileme Dönemi” denir.

GERİLEME DÖNEMİ ISLAHATLARI

Bu dönemde Avrupa’dan geri kaldığını fark eden padişahlar yaptığı ıslahatlarda Avrupayı örnek alarak aradaki açığı kapatmaya çalışmışlardır. Bu dönem ıslahatlarında şahısa bağlı kalarak devlet politikası olarak uygulanmamıştır.

A) LALE DEVRİ (3. AHMET) (1718-1730)

Lale Devri

Pasarofça Antlaşması ile Patrona Halil ayaklanmasına kadar geçen döneme Lale Devri denir.

BU DÖNEMDE:

• İstanbulda ilk matbaa açıldı. Matbaa batıdan alınan ilk teknik yeniliktir(1727).
• Yalova kağıt imalathanesi açıldı
• İstanbulda kumaş fabrikası ve çini imalathanesi açıldı.
• Doğu klasiklerinden Türkçeye çeviriler yapıldı.
• İstanbulda kütüphaneler açıldı.
• Avrupa’ya ilk geçiçi elçilikler gönderildi.
• Yeniçerilerden itfaiye bölüğü kuruldu.
• Çiçek aşısı uygulandı.
• Mimari alanda batı etkisi görüldü.
• Bu dönemde askeri düzenlemeler yapılmadı.
• Devrin padişahı Nevşehirli Damat İbrahim Paşadır.
• Ünlü Divan şairi Nedim ve minyatür sanatçısı Levni bu dönemde yaşamıştır.

B) 1.MAHMUT (1730-1754)

Humbaracı ocağı kurularak ordunun mermi ve havan topu ihtiyacı karşılanmıştır. Osmanlı orduları batıda olduğu gibi Bölük, Tabur ve Alay şeklinde örgütlenmiştir. Orduya subay yetiştirmek için Hendeshane (Kara Mühendishanesi) açıldı (1734).

NOT:1734′te açılan Hendeshane batı tarzında açılan ilk askeri okuldur.

 

C) 3.MUSTAFA (1757-1774)

3. Mustafa

Avrupa’dan getirilen tıp, astronomi ve matematik ile ilgili eserler Türkçeye çevrildi. Sürat topçuları ocağı kuruldu. Deniz Kuvvetlerine subay yetiştirmek için Mühendishane-i Bahr-i Hümayun adlı denizcilik okulu açılmış. Mali alanda en önemli ıslahatlardan biri olan ve temelli iç borçlanma esasına dayanan “Esham Sistemi”getirilmiştir.

 

D)1.ABDÜLHAMİT(1774-1789)

İstihkam okulu açılmıştır.

Ulufe alım satımı yasaklanmıştır.

NOT;Yeniçerilere verilen maaşa ulufe denir.

GERİLEME DÖNEMİ İSYANLARI

PATRONA HALİL İSYANI (1730)

İran Savaşları’ndaki başarısızlıklar yüzünden halkın yoksul bir yaşam sürmesi ve yöneticilerin lüks ve israf içinde yaşaması üzerine esnaf ve yeniçerilerin Patrona Halil önderliğinde ayaklanmasına denir.

KABAKÇI MUSTAFA İSYANI (1807)

3.Selim dönemimde yapılan ıslahtlar toplumun bazı kesimlerinin tepkisini çekmiş ve bu arada yeniliklere kaynak sağlamak için bazı vergilerin artırılması bu isyana neden olmuştur.

NOT; İsyan sonucu öldürülen ikinci Osmanlı padişahı 3. Selimdir. Birincisi ise Genç Osman’dır.

3.SELİM DÖNEMİNİ KONU BÜTÜNLÜĞÜNDEN DOLAYI DAĞILMA DÖNEMİNDE AYRINTILI BİR ŞEKİLDE YER VERİLECEKTİR.

18.YY ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

• Savaşların yenilgiyle sonuçlanması ve toprak kayıpları nedeniyle ıslahatlar daha çok askeri alanda yapılmıştır.
• Avrupa örnek alınarak ıslahatlar yapılmıştır.
• Islahatlar şahıslara bağlı kalmıştır.
• 17.yy ıslahatlarından daha kapsamlı olmasına rağmen devletin gerilemesine engel olamamıştır.

ENLER VE İLKLER

* Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti ilk defa büyük miktarda toprak kaybına uğramıştır (1699).

* Karlofça Antlaşması Osmanlı topraklarının paylaşılmak istendiği ilk uluslararası antlaşmadır.

* Osmanlı Devletinde batıdan alınan ilk teknik araç matbaa’dır. Basılan ilk eser “Vankulü Lügatı”adlı Türkçe-Arapça sözlüktür.

* Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım bağımsız olmuştur. Böylece halkı Müslüman olan bir ülke ilk defa Osmanlı Devleti!nden ayrılmış oldu(1774).

* Rusya’ya ilk kapitülasyonlar Küçük Kaynarca Antlaşması ile verilmiştir (1774).

* Osmanlı Devlet’inde ilk matbaa’yı açan kişi İbrahim Mütefferika’dır (Lale Devri).

İlginizi çekebilecek yazılar:

• 1.DÜNYA SAVAŞI (1914-1918 )
• Türkiye’nin Yerşekilleri
• 19. yy Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi (1792-1922) ( Bölüm 1 )
• 17.yy Osmanlı Devleti Duraklama Dönemi